top of page

O homoseksualiźmie i samcach ergatoidalnych mrówek z rodzaju Cardiocondyla słów kilka

Mrówki to generalnie dosyć ciekawe zwierzęta i wbrew pozorom, nie dzielimy je tylko na czarne - dobre i czerwone - gryzące. Tworzą silne, imponujące społeczeństwa, w których nierzadko władze pełni nie jedna, a kilka funkcjonalnych rozrodczo samic - królowych. Jest wiele mechanizmów powstawania mrówczych kolonii, jednak dzisiaj nie o tym.


Gody u Cardiocondyla mogą odbywać się na dwa sposoby - w locie lub w gnieździe. Dzieje się tak, ponieważ samce tego rodzaju są polimorficzne i dzielimy je ze względu na posiadanie lub brak skrzydeł. W czasie gdy "normalne" samce uskrzydlone lecą na typowy lot godowy, ich ergatoidalni bracia zostają w gnieździe by tam zapłodnić dziewicze królowe. O ile anatomicznie samce ze skrzydełkami wyglądają typowo jak na samce, tak wygląd ergatoidów jest mocno zbliżony do robotnic, wykształcili oni szereg ciekawych przystosowań do swojej funkcji.


Samiec, który wylęgnie się jako pierwszy pospiesznie szuka innych ergatoidów i wtedy zaczyna sie batalia. Podczas walki wykorzystuje swoje dobrze wykształcone sierpowate żuwaczki, unosi przeciwnika i smaruje substancją propagandową wydzielaną przez odbyt - feromon daje wtedy robotnicom sygnał: "trzeba poćwiartować tego oponenta" - te sumiennie wykonują swoją pracę. Tak samo wydarzy się, gdy substancją zostanie posmarowana omyłkowo lub sztucznie, w celach badawczych inna mrówka. W ten oto sposób, silniejszy wojownik zostaje dominującym ergatoidalnym samcem w kolonii, a dzięki swoim niedegenerującym sie jądrom - śmiało może zapłodnić nawet ponad 30 królowych.


Wiemy już dobrze, że ergatoidy nie tolerują się nawzajem. Gatunek C. obscurior jest lekko specyficzny, inny od pozostałych w swoim rodzaju. Tam bezskrzydłe samce biorą co popadnie. Uskrzydlone samce również uczestniczą w zapładnianiu pozostających w gnieździe samic, jednak dzięki swojemu profilu zapachowemu podobnemu do dziewiczych królowych nie zostają rozpoznani przez swoich ergatoidalnych braci. To chemiczne przebranie jest na tyle skuteczne, że niekiedy ergatoidy mylą się i dochodzi do aktów homoseksualizmu.


Pozwolę sobie jeszcze trochę opowiedzieć o tych polimorficznych samcach, mrówki od zawsze mnie fascynowały, właściwie to od nich zaczęła się moja miłość do zwierząt. Podczas pisania tego artykułu obudził się we mnie ten mały dzieciak, który całymi dniami biegał po podwórku obserwując spacerujące robotnice. Jako trochę starszy już człowiek nic się nie zmieniłem, nadal kocham to robić.


ZAGLĄDNIJMY DO PUBLIKACJI: Samce ergatoidalne są obecne w koloniach przez cały rok, natomiast te uskrzydlone zazwyczaj produkowane są w bardziej niesprzyjających warunkach. Według badań kopulacja ze skrzydlatym samcem przedłuża żywotność królowych, zapewne przez różnice w nasieniu u samców uskrzydlonych i bezskrzydłych. Cardiocondyla obscurior były powszechnie błędnie identyfikowane jako C. wroughtonii przed rewizją Seiferta (2003):


"Najlepszą wskazówką co do tożsamości odrębnego gatunku są różnice w morfometrii, wzorze pigmentacji żołądka i doborze siedlisk gniazdowych. Donoszono, że C. obscurior gnieździł się w dziuplach krzewów i drzew na wysokości 2–5 m nad poziomem gruntu; stwierdzono go w martwych gałązkach drzew takich jak Erythrina variegata (Okinawa), w karłowatych kokosach (Brazylia), galasach drzew akacji (Brazylia), w martwej gałązce na drzewie (Floryda), na fikusie (Izrael), w żółci krzewu Tamarix (Izrael) i w jamie kokosa wysoko na drzewie (Zanzibar). Z kolei C. wroughtonii gniazdowała w pobliżu ziemi lub na ziemi; znaleziono go w wydrążonych łodygach martwych traw Eulalia (Okinawa), w martwej gałązce na ziemi (Nowy Orlean/USA), między warstwami liści Eugenia jambolana (Indie), w ściółce (Sulawesi) i „pod liśćmi w jedwabiu” (Tanzania). Robotnice C. obscurior różnią się od C. wroughtonii ciemniejszą pigmentacją żołądka, krótszą głową, mniejszą odległością zagałkową, węższymi czołami, szerszymi i wyższymi odcinkami talii, szerszym rozstawem podstawy kręgosłupa i krótszą długością kręgosłupa."


antwiki.org / antweb.org / myrmekologia.wex.pl

📰 Źrodła: [1] Cremer, S.; Heinze, J. 2003. Stress grows wings: environmental induction of winged dispersal males in Cardiocondyla ants [2] Gratiashvili, N., Kuschel, L., Heinze, J. 2020. Morphometry and colony structure of ants of the genus Cardiocondyla (Hymenoptera: Formicidae) from Georgia. [3] Heinze, J. 2019. Emeryia, Xenometra, zoserka: it's a boy, again! The misleading morphology of Cardiocondyla male ants. [4] Kinomura, K. & Yamauchi, K. (1987) Fighting and mating behaviors of dimorphic males in the ant Cardiocondyla wroughtoni. [5] Schrempf, A., Aron, S., Heinze, J. 2006. Sex determination and inbreeding depression in an ant with regular sib-mating. [6] Seifert, B. (2003) The ant genus Cardiocondyla (Insecta: Hymenoptera: Formicidae) - A taxonomic revision of the C. elegans, C. bulgarica, C. batessi, C. nuda, C. shuckardi, C. stambuloffi, C. wroughtoni, C. emeryi, and C. minutior species groups.

📸 Samiec ergatoidalny Cardiocondyla wroughtoni, © AntWeb.org